{"id":10442,"date":"2014-12-20T00:00:00","date_gmt":"2014-12-20T00:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.muz.com.tr\/blog\/2014\/12\/20\/turk-islam-anlayisi-maturidilik-sohbeti\/"},"modified":"2014-12-20T00:00:00","modified_gmt":"2014-12-20T00:00:00","slug":"turk-islam-anlayisi-maturidilik-sohbeti","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.fehmikiraz.com.tr\/index.php\/2014\/12\/20\/turk-islam-anlayisi-maturidilik-sohbeti\/","title":{"rendered":"T\u00dcRK \u0130SLAM ANLAYI\u015eI MATUR\u0130D\u0130L\u0130K SOHBET\u0130"},"content":{"rendered":"

Mâtürîdîlik<\/strong>; Türkistan kültür çevresinde IX. as\u0131rda do\u011fan, kurucusu \u0130mam Mâtürîdî’ye nispet edilen, vahyi ve akl\u0131 birlikte kullanan kelâm ekolüdür. \u0130mam Mâtürîdî, \u0130slam’a çok de\u011ferli hizmetler vermi\u015f öncü \u0130slâm âlimlerinin ba\u015f\u0131nda gelir. \u0130mam A’zam Ebû Hanîfe’nin ak\u0131l taraftarl\u0131\u011f\u0131 fikirlerini i\u015fleyerek bu ekolün geli\u015ftirilmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130slam’\u0131 Allah’\u0131n emrine, Hz. Peygamberin Sünneti’ne en uygun ve en yak\u0131n \u015fekilde anlama ve anlatma, onu ayk\u0131r\u0131 görü\u015flere kar\u015f\u0131 savunma yolundaki hizmet ve ba\u015far\u0131s\u0131 sebebiyle övülmü\u015f ve güzel s\u0131fatlarla an\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Hanîfilik ile birlikte Mâtürîdîlik Türk toplumlar\u0131 aras\u0131nda yay\u0131lm\u0131\u015f, bunlar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 co\u011frafyalarda Türk-\u0130slam kültürü zirvesine ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Zamanla Mâtürîdîli\u011fin ihmali; hurafe ve taassubun dinî, aklî ve ahlakî de\u011ferlerin önüne geçmesi; din istismarc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n al\u0131p ba\u015f\u0131n\u0131 gitmesi, toplumumuzun ve \u0130slam co\u011frafyas\u0131n\u0131n zaman\u0131m\u0131zdaki peri\u015fan hale gelmesine sebep olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/td>\n<\/tr>\n
Kimden Maturidilik Cumartesi Sohbeti 2014<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

 <\/p>\n

Mâtürîdî’nin Yeti\u015fti\u011fi Çevre<\/strong><\/p>\n

\u0130mam Mâtürîdî, Abbasî hilafetinin iktidar\u0131n\u0131n zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131, müstakil beylikler dönemi denilebilecek bir ça\u011fda, ilim ve edebiyata hizmet etmi\u015f olan Samano\u011fullar\u0131 Devletinin (844-999) hüküm sürdü\u011fü devirde ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Maveraünnehir’de bulunan Semerkant’\u0131n (zaman\u0131m\u0131zda mahallesi olan) Mâtürîd köyünde do\u011fmu\u015f, 944’te Semerkant’ta vefat etmi\u015ftir. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ça\u011fda bu bölge ilim ve âlimler yönünden zirveye ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Samano\u011fullar\u0131 Devleti y\u0131k\u0131l\u0131ncaya kadar ilim adamlar\u0131n\u0131 korumu\u015f ve onlara destek olmu\u015ftur. \u0130mam Mâtürîdî böyle bir ortamda yeti\u015fmi\u015ftir. Semerkant’ta döneminin en önde gelen ve ba\u011flar\u0131 \u0130mam A’zam Ebû Hanîfe’ye kadar ula\u015fan âlimlerinden dersler alm\u0131\u015f. Döneminin dini ve felsefi eserlerini incelemi\u015f, bunlar hakk\u0131nda de\u011ferlendirme ve ele\u015ftiriler yapm\u0131\u015f. S\u0131n\u0131r karakollar\u0131nda cihada haz\u0131rlanan askerleri ve gazileri dini konularda e\u011fitimlerine kat\u0131lm\u0131\u015f, gazalara i\u015ftirak etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/td>\n<\/tr>\n
Kimden Maturidilik Cumartesi Sohbeti 2014<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Eserleri<\/strong><\/p>\n

Mâtürîdî; kelâm, tefsir, mezhepler tarihi, f\u0131k\u0131h ve f\u0131k\u0131h usulünde derin bilgi sahibiydi. Bu konularda pek çok eser yazm\u0131\u015f, bize ula\u015fanlar aras\u0131nda Te’vîlâtü’l-Kur’ân adl\u0131 Kuran yorumu ile Kitâbü’t-Tevhîd adl\u0131 kelâmî eseri en önemlileridir. Ebû Hanîfe’nin hem itikat hem de f\u0131k\u0131h alan\u0131ndaki görü\u015fleri hakk\u0131nda derin bilgi sahibiydi. Bunlardan anla\u015f\u0131lmas\u0131 zor olanlar\u0131 aç\u0131klam\u0131\u015f, döneminin ihtiyaçlar\u0131na cevap verecek bir f\u0131k\u0131h usulü olu\u015fturmaya çal\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Ak\u0131lc\u0131 tefsir gelene\u011finin ilk temsilcilerindendir. Te’vîlâtü’l-Kur’ân adl\u0131 eseriyle tefsir çal\u0131\u015fmalar\u0131na yeni bir boyut kazand\u0131rm\u0131\u015f. Yaln\u0131zca ak\u0131l ve ki\u015fisel görü\u015flerle tefsir yaz\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131, ancak tutarl\u0131 bir yöntem izlenerek ak\u0131lla tevil yap\u0131labilece\u011fini savunmu\u015ftur.<\/p>\n

Döneminde de\u011fi\u015fik dini ak\u0131mlar ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Bunlar\u0131n temsilcileri pek çok konuda farkl\u0131 görü\u015fleri savunmaktayd\u0131. Bu ak\u0131mlardan bir k\u0131sm\u0131 da Maveraünnehir’e s\u0131zm\u0131\u015ft\u0131. \u0130mam Mâtürîdî, bu ak\u0131mlara kar\u015f\u0131 mant\u0131kl\u0131 ve istikrarl\u0131 mücadeleler vermi\u015f, Kitâbü’t-Tevhîd adl\u0131 eserinde bu cereyanlar\u0131 irdelemi\u015f ve bunlar hakk\u0131nda tenkitler yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

Bilginin Kaynaklar\u0131<\/strong><\/p>\n

Mâtürîdî, dinin ö\u011frenilmesinde akl\u0131 ve nakli iki önemli bilgi kayna\u011f\u0131 olarak görür. Kur’anda yüzlerce ayette insanl\u0131\u011f\u0131n ak\u0131l, idrak ve dü\u015fünmeye davet edilmesi, bu ba\u011flamda Mâtürîdî’nin akl\u0131 dinin kaynaklar\u0131 aras\u0131nda sayan anlay\u0131\u015f\u0131, \u0130slam dünyas\u0131n\u0131 ilim ve fende yükselmesine; özellikle de matematik, fizik, astronomi, kimya gibi ilimlerde öncülük yapmas\u0131na sebep olmu\u015ftur. Bilgiye ula\u015ft\u0131ran kaynaklar\u0131 duyular (sa\u011flam duyu organlar\u0131 ve bunlarla yap\u0131lan deney ve gözlemler), haber ve ak\u0131l olmak üzere üç grupta s\u0131n\u0131flar. Ona göre, gerekli \u015fartlar\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131kça bu üç kaynaktan biri, ikisi veya üçüyle elde edilen bilgi do\u011frudur.<\/p>\n

Duyularla ula\u015f\u0131lan bilgi, duyu organlar\u0131 sa\u011flam oldukça do\u011frudur. \u0130kinci kaynak olan “haber”in içinde yalan ve\/veya yanl\u0131\u015f\u0131n bulunmas\u0131 muhtemeldir. Haberin bilgi kayna\u011f\u0131 olmas\u0131 için do\u011frulanmas\u0131 gerekir. Kesin bilgiye kaynakl\u0131k eden haberlerin ba\u015f\u0131nda Kuran ve Sünnet gelir. Kuran; Resul’e Allah kat\u0131ndan inen, aklî mucize olan ve do\u011fru bilgiyi içeren kutsal kitab\u0131m\u0131zd\u0131r. Mâtürîdî’ye göre, “Kuran’\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda Kuran’a ve akli delillerle ayk\u0131r\u0131 olan her haber” reddedilmelidir. Mâtürîdî, Peygamberimizden bize ula\u015fan haberleri mütevâtir ve âhâd haberler olarak gruplar. Mütevâtir haberler çok kimse taraf\u0131ndan nakledilen haberlerdir. Bunlardan herkesin veya alâkadarlar\u0131n i\u015fitip do\u011frulu\u011funu kabul ettikleri, yalan üzerine birle\u015fmeleri aklen mümkün olmayan bir cemaat\u0131n bir olay hakk\u0131nda verdikleri, yalan olmas\u0131na hiçbir \u015fekilde ihtimal verilmeyenler, Peygamberimizin hadisleridir ve ba\u011flay\u0131c\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n

Âhâd haberler, ameli konularda, ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131kta mütevâtir hadisler derecesinde olmayan, kesin tan\u0131kl\u0131k edilemeyen ve do\u011frulu\u011fu \u015füpheli haberlerdir. Nakledenlerin güvenilir olmas\u0131, içeriklerinin Kuran’a ve akli delillerle ayk\u0131r\u0131 olmamas\u0131 ve kesin bir nasla (Kuranî hüküm ve\/veya hadisle) kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 \u015fart\u0131yla amel edilmesi gerekir. Mâtürîdî’ye göre dinin ö\u011frenilmesinde ve dini bilgiye ula\u015fmada üçüncü bilgi kayna\u011f\u0131 ak\u0131ld\u0131r. Allah gerçe\u011fe ula\u015ft\u0131ran ve do\u011fru yolu gösteren akl\u0131 kullanmay\u0131 emretmi\u015ftir. Ak\u0131l iyiyi kötüden, yararl\u0131y\u0131 zararl\u0131dan, do\u011fruyu yanl\u0131\u015ftan ay\u0131ran bir araçt\u0131r. Ak\u0131l yaln\u0131z dini bilginin de\u011fil ayn\u0131 zamanda genel ve ahlâki bilgilerin de kayna\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Gerek duyu yoluyla gerekse haber yoluyla bilgi edinirken ak\u0131l gereklidir. Duyular\u0131n yetersiz kald\u0131\u011f\u0131 durumlarda ve do\u011fru bilgiyi yanl\u0131\u015ftan, gerçek peygamberi sahtesinden ay\u0131rmada ak\u0131l yürütmek zorunludur. Ak\u0131l vahiyle çeli\u015fmez. Bu yüzden Kuran’da akla ters dü\u015fen, ak\u0131lla çeli\u015fen bir \u015fey yoktur. Akl\u0131n birden fazla seçenek sundu\u011fu durumlarda vahiy rehberdir. Ancak akl\u0131n bilgi edinme gücü ve alan\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Bu durum akl\u0131, güvenilir ve do\u011fru bilgiye ula\u015ft\u0131ran bir kaynak olmaktan ç\u0131karmaz. Ak\u0131l yürütmeyi reddeden kimse, k\u0131s\u0131r döngüye yol açar ve çeli\u015fkiye dü\u015fer. \u0130nsana akl\u0131n\u0131 kullanmaktan vazgeçmeyi telkin eden, \u015feytanî vesveseden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n

\u015eeytan\u0131n vesvesesi, ki\u015fiyi akl\u0131n ona do\u011fru yolu göstermesinden al\u0131koymaya, yakalad\u0131\u011f\u0131 iyi f\u0131rsatlar\u0131 kullanmak istedi\u011finde ki\u015finin kafas\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rmaya ve kendine güvenini sarsmaya zemin haz\u0131rlar. Mâtürîdî, akl\u0131 hata ve yanl\u0131\u015f alg\u0131lamalardan korumak ve bu konuda ihtiyatl\u0131 davranmak gerekti\u011fini de \u015fu sözleriyle uyar\u0131r. "Kim akl\u0131 kullanmada dikkatli ve ihtiyatl\u0131 olmaz, ak\u0131l erdiremeyece\u011fi \u015feylerin mahiyet ve tamam\u0131n\u0131 anlamak ister, Hz. Peygamber’den bir i\u015faret olmaks\u0131z\u0131n yetersiz ve s\u0131n\u0131rl\u0131 akl\u0131yla Allah’\u0131n hikmetlerinin tamam\u0131n\u0131 kavramaya çal\u0131\u015f\u0131rsa, akl\u0131na zulmeder ve ona kald\u0131ramayaca\u011f\u0131 \u015feyleri yüklemi\u015f olur".<\/p>\n

Allah’\u0131n Varl\u0131\u011f\u0131<\/o:p><\/strong><\/span><\/p>\n

Mâtürîdî’ye göre, Evren’in sonradan var oldu\u011funu ortaya koymak, Allah’\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispat için yeterli delildir. Çünkü Allah’tan ba\u015fka hiçbir varl\u0131k bu sanatkârane kâinat\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmemi\u015ftir. Bu âlemi ancak zat ve s\u0131fatlar\u0131nda kadim olan bir varl\u0131k yaratabilir. O da Allah’t\u0131r. Evreni ve her \u015feyi yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 elçiler göndererek insanlara haber vermi\u015ftir. <\/o:p><\/span><\/p>\n

Duyularla da evrenin bir yarat\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 idrak edilmektedir. Evrendeki her varl\u0131k yarat\u0131l\u0131r, de\u011fi\u015fim gösterir ve yok olur. Kadim olan bir varl\u0131kta bunlar\u0131n olmas\u0131 mümkün de\u011fildir. Bütün bunlar, âlemin ba\u015flang\u0131çta yokken d\u0131\u015far\u0131dan bir güç taraf\u0131ndan varl\u0131k alan\u0131na ç\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 göstermektedir. Âlem kendi kendine vücut bulsayd\u0131, onda \u015fu an izlenen zenginlikler olu\u015fmaz, aksine tek düze bir \u015fekil arz ederdi. Evrende görülen mükemmel yap\u0131 ve i\u015fleyi\u015f, onun yarat\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n ilim, kudret ve irade sahibi oldu\u011funu gösterir. Allah’\u0131 bilmek aklen vâciptir. Allah hiçbir resul göndermeseydi de yine insanlar\u0131n ak\u0131llar\u0131yla Allah’\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve birli\u011fini tan\u0131mas\u0131, O’nu lay\u0131k oldu\u011fu s\u0131fatlarla tan\u0131mlamas\u0131 ve Allah’\u0131n evrenin yarat\u0131c\u0131s\u0131 oldu\u011funu bilmesi gerekirdi. Çünkü bunlar\u0131 bilmenin yolu ak\u0131ldan geçer.<\/o:p><\/span><\/p>\n

Allah her \u015feyi bir hikmete göre yarat\u0131r. Her \u015feyin bir yarat\u0131l\u0131\u015f sebebi, amac\u0131 ve hikmeti vard\u0131r. Allah’\u0131n yaratt\u0131klar\u0131 ve koydu\u011fu yasalar akl\u0131n ilkeleri d\u0131\u015f\u0131na ç\u0131kmaz.  <\/span><\/span><\/p>\n

<\/o:p><\/span><\/p>\n

 Peygamber<\/o:p><\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

Ak\u0131l tek ba\u015f\u0131na Allah’\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunun vacib olu\u015funu bilebilirse de, peygamber gönderilmeden, Allah taraf\u0131ndan yap\u0131lmas\u0131 teklif edilen hükümleri tek ba\u015f\u0131na bilemez. Mâtürîdî’ye göre, Allah’\u0131n peygamber göndermesi bir lütfüdür. Akl\u0131n bir s\u0131n\u0131r\u0131 vard\u0131r, her \u015feyi kavrayamaz. T\u0131pk\u0131 duyu organlar\u0131na ar\u0131za geldi\u011fi gibi akla da gelebilir. Nefsani arzular, dünya tela\u015f\u0131, ruhsal durumlar, hastal\u0131k gibi hususlar akl\u0131 me\u015fgul etmekte ve onu gerçe\u011fi kavramaktan al\u0131koyabilmektedir. Bu sebeple insanlara yol gösterecek ve belirsizli\u011fin ba\u015f gösterdi\u011fi durumlarda gerçe\u011fe k\u0131lavuzluk edecek bir Allah elçisinin bulunmas\u0131 zorunludur. \u0130nsan bir peygambere hem din hem de dünya aç\u0131s\u0131ndan ihtiyaç duyar. <\/o:p><\/font><\/span><\/p>\n

\u0130man, yarat\u0131c\u0131n\u0131n insana yönelik mesajlar\u0131n\u0131n bulundu\u011funu kabul etmekle ba\u015flar. \u0130lahî mesajlar\u0131 getirip tebli\u011f eden, onu hayata geçiren ve insanlara ö\u011freten peygamberlerdir. Allah çok de\u011ferli bir varl\u0131k olan insan\u0131 ve onun u\u011fruna yaratt\u0131\u011f\u0131 evreni yok olmak üzere bo\u015funa yaratmaz. \u0130nsanlar yarat\u0131c\u0131n\u0131n k\u0131lavuzlu\u011fu bulunmadan dirlik düzen içinde bulunamaz; aralar\u0131nda anla\u015fmazl\u0131k durumunda hakemlik görecek, anla\u015fmazl\u0131\u011fa dü\u015fenlerin gönüllerini birle\u015ftirecek birine ihtiyaç vard\u0131r. Bu peygamberdir.<\/o:p><\/font><\/span><\/p>\n

Peygamberlik sorumluluklar\u0131 kald\u0131rmaz art\u0131r\u0131r, küçük hatalar yapmay\u0131 ve Allah’\u0131n azab\u0131ndan korkmay\u0131 engellemez. Peygamberimiz Hz. Muhammed kendi inisiyatifi ile yapt\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131ndan dolay\u0131 nadiren de olsa Allah (C.C.) taraf\u0131ndan uyar\u0131lm\u0131\u015f, Kuran’da çe\u015fitli ayetlerle ikaz edilmi\u015ftir. Resûlullah’\u0131n akli ve hissi mucizeleri vard\u0131r. Akli mucizesi ona indirilen Kuran’d\u0131r.<\/font><\/span><\/p>\n

Din, \u015eeriat ve \u0130man<\/o:p><\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

Mâtürîdî’ye göre din, Allah’\u0131n büt&u<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

T\u00fcrk \u0130slam anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n en \u00f6nemli temsilcilerinden \u0130mam Maturidi hakk\u0131nda Dr. G\u00fcrb\u00fcz MIZRAK Cumartesi Sohbetleri kapsam\u0131nda \u00fcyelerimize bilgiler verdi.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.fehmikiraz.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10442"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.fehmikiraz.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.fehmikiraz.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.fehmikiraz.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.fehmikiraz.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10442"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/www.fehmikiraz.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10442\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.fehmikiraz.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10442"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.fehmikiraz.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10442"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.fehmikiraz.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10442"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}